Interview met Saskia Bodegom – taxonoom bij de KAVB

Na haar studie biologie, met een specialisatie in plantensystematiek en evolutiebiologie, wist Saskia al snel dat ze in ieder geval niet door wilde gaan op de universiteit. Tijdens haar studie bracht ze een half jaar door in Indonesië, waar ze met een medestudent een veldgids met zaailingen opstelde die gebruikt kunnen worden voor herbebossing. Ze onderzochten welke soorten spontaan opkwamen na kaalslag en hoe die konden worden ingezet om bodems te herstellen en nieuwe bossen te ontwikkelen. “Ik merkte daar dat ik liever iets praktisch en toepasbaars wilde doen dan een puur academisch traject met een promotie en een wetenschappelijke loopbaan. Iets waar mensen direct iets aan hebben,” vertelt Saskia.

Die kans kwam sneller dan verwacht. Nog voordat ze officieel was afgestudeerd, kwam er een vacature voorbij bij de Koninklijke Algemeene Vereeniging voor Bloembollencultuur (KAVB). “Ze zochten een taxonoom voor de bloembollen en dit leek me precies de goede stap. Dus ik heb gesolliciteerd en ik werk er nu al 26 jaar.”

Wat is taxonomie eigenlijk?
Taxonomie is de wetenschap van het benoemen en indelen van planten (en dieren). Het gaat erom verschillen en overeenkomsten goed in kaart te brengen en nieuwe soorten of variëteiten te beschrijven. Bij bloembollen speelt dit een grote rol, omdat er voortdurend nieuwe cultivars (rassen) ontstaan door mutaties (verandering) en veredeling. Soms verdwijnen rassen weer, soms komen er nieuwe bij. “Wij kijken samen met onze commissies van deskundigen of een nieuw ingediende cultivar voldoende afwijkt van bestaande. Is dat zo, dan kan hij worden geregistreerd. Wij beoordelen niet of iets mooier of beter is – dat is aan de kwekers en de markt – maar puur of het onderscheidend genoeg is.”

Waarom is taxonomie belangrijk, en voor bloembollen in het bijzonder?
In de natuur is taxonomie nodig om biodiversiteit te begrijpen en soorten te kunnen beschermen. Bij bloembollen speelt nog iets extra’s mee: Nederland is wereldwijd dé exporteur van tulpen, narcissen, hyacinten en veel andere gewassen. Een duidelijke en betrouwbare registratie van rassen is daarom essentieel voor handel, kwekersrecht en consumentenvertrouwen. “Als een consument een bepaald ras mooi vindt en het later opnieuw wil kopen, moet de naam betrouwbaar zijn. Het gaat dus niet alleen om wetenschap, maar ook om heel praktische zaken: etiketten, plantenpaspoorten en internationale handel. Alle info over de cultivar hangt aan de correcte naam. Wilde soorten veranderen soms van naam omdat men vroeger vooral op uiterlijke kenmerken keek en daardoor soorten anders indeelde. Met modern moleculair onderzoek blijkt dat sommige twijfelgevallen eigenlijk genetisch bij elkaar horen. Als KAVB zijn wij zeker geen koploper in het volgen van wijzigingen maar als deze wereldwijd gangbaar en geaccepteerd zijn moeten wij als sector op een gegeven moment de indeling aanpassen.”

Hoe werkt de registratie?
Nieuwe cultivars worden aangemeld bij de KAVB. Ze worden naast bestaande collecties geplant en nauwkeurig vergeleken. Als de KAVB een tulp registreert, geldt dat voor de hele wereld. Nederland is namelijk het land waar de registratie en export van bolgewassen geconcentreerd is, en de KAVB wordt internationaal erkend. “Wij checken namen zorgvuldig, ook bij het Community Plant Variety Office (CPVO), zodat er geen dubbele namen of fouten ontstaan. We hebben een levende referentie collectie van duizenden rassen, bijvoorbeeld zo’n 3.000 tulpen die elk jaar weer worden geplant. Als een nieuw ras te veel lijkt op een bestaande, wordt het afgewezen. Als het wel voldoende onderscheidend is, krijgt de kweker een officiële registratie. Soms gaat het ook om correcties: oude namen die niet blijken te kloppen of rassen die later toch bij een andere groep worden ingedeeld.”

Wat vind je het leukste aan je werk?
“De enorme variëteit. Op een dag ben ik bezig met tulpen, het volgende moment belt iemand met een vraag over Dahlia’s of Allium. Er komen altijd onverwachte puzzels voorbij: klopt een naam wel, zijn dit wel 4 cultivars of is het 1 cultivar met 4 verschillende namen? Ik vind het leuk om alle stukjes informatie te verzamelen en de logica te vinden. Het voelt soms als detectivewerk.”

En over vijf jaar?
Saskia lacht: “Ik werk al 26 jaar bij de KAVB en ik zie mezelf hier over vijf jaar nog steeds. Als het werk blijft zoals nu, met die afwisseling en die uitdagingen, dan zit ik hier nog prima.”

Interview over naamgeving met Bollenstreek Omroep: 

Meer informatie over registratie:

Voor het verhandelen van nieuwe rassen is registratie belangrijk, daardoor wordt de identiteit van het ras vastgelegd. Voor beschermen tegen ongewenste vermeerdering, kan kwekersrecht (een intellectueel eigendomsrecht) worden aangevraagd. Het kwekersrecht regelt de wettelijke bescherming., het alleenrecht op de exploitatie van het ras.

Een correcte productnaam is ook onderdeel van kwaliteit. De KAVB is aangewezen als internationale registratieautoriteit (ICRA) voor de registratie van tulp, hyacint en veel bijzondere bolgewassen. Dit betekent dat alle nieuwe introducties va deze gewassen uit Nederland en alle andere landen door de KAVB worden beschreven en vastgelegd. De KAVB hanteert voor de naamgeving internationaal aanvaarde regels, en gaat daarbij uit van het principe ‘één cultivar, één naam’. Dit betekent dat een bolgewas maar onder één naam in het handelsverkeer terecht kan komen.

In de meeste gevallen registreert de KAVB aan de hand van geplant materiaal. Per jaar registreert de KAVB ruim honderd nieuwe tulpen, en nog eens 350 nieuwe cultivars van andere gewassen. De KAVB beschikt over een database van alle geregistreerde cultivars met informatie en afbeeldingen.

Meer info over naamgeving.