Dahlia

Dahlia 'Cryfield Harmony' ball

Dahlia is familie van de Asteraceae

Bloemkleur: bijna alle kleuren zijn verkrijgbaar

Bloeiperiode: juli – tot de eerste nachtvorst

Plantdiepte: 3 - 5 cm - Plantafstand: 5 - 7 st. per m2 - Planthoogte: 15 - 200 cm

Toepassingen: borders, tuin, potterie, bloemsierkunst

NAAM EN HERKOMST DAHLIA

Oorspronkelijk komt ze uit Mexico, waar ze de nationale bloem is. In de hogere delen (1500 – 2500 m) van Mexico komen ongeveer 37 soorten voor. Tegenwoordig bestaan er meer dan 20.000 verschillende gecultiveerde soorten in alle kleuren, vormen en maten. Ze biedt een enorme verscheidenheid aan vormen en kleuren en nog steeds komen er nieuwe rassen op de markt. 

Bijna 4 eeuwen geleden, in 1615, beschreef Francisco Hernandez een plant die gelijkenis vertoont met de huidige dahlia. Hij noemde de plant cocoxochitl of acocotli, de naam die de Azteken gebruikten voor de plant. In 1791 werd ze vernoemd naar de Zweedse botanicus Andreas Dahl, een leerling van Linnaeus. Twee ontdekkingsreizigers, Humboldt en Bonplard, brachten de plant in 1804 naar Europa. Zij stuurden zaden naar de Botanische tuin in Berlijn met de informatie dat de planten gevonden waren op 2700 m hoogte. Door deze informatie lukte het de plant in stand te houden en te vermeerderen. Een botanist van de Berlijnse tuin vond dat dahlia te veel leek op het geslacht Dalae en doopte de plant Georgina. Die naam werd door de wetenschap verworpen, maar in Duitsland is deze naam nog lang gebruikt. In 1834 werd in de London Gardeners Magazine officieel aangekondigd dat de naam Dahlia is.

Aan het begin van de vorige eeuw was ze zeer geliefd omdat ze in de tuin de overgang vormde tussen heesters en sierplanten. Het werd een modebloem waarvoor hoge prijzen werden betaald. Vooral in Engeland werd er ijverig handel in gedreven en werd een prijs van meerdere honderden ponden gezet op het verkrijgen van een blauwe vorm. In Duitsland was dit 2000 mark. In Frankrijk begon een dahliamanie vergelijkbaar met de tulpomanie. In 1838 werd een bed met dahlia’s verkocht voor 70000 francs en een enkele dahlia werd tegen een zeldzame diamant geruild. Midden vorige eeuw was de dahlia nog steeds een statussymbool in menig tuin. Maar daarna viel ze uit de toon in de tuin die òf strak ton sur ton moest zijn òf wild en natuurlijk. Tegenwoordig heeft ze wat populariteit betreft haar rang op de lijst van tuin- en vaasfavorieten weer terugverdiend dankzij goede teeltresultaten. Ze staat daarmee op de eerste plaats met de roos en door de eenvoudige zorg gaat ze het daarvan misschien nog winnen.

KLEUREN EN VORMEN DAHLIA

Er komen veel verschillende kleur- en vormvariaties voor. Opvallend zijn de bloemblaadjes die soms effen, maar ook vaak verschillend van kleur zijn met spikkels of streepjes. Sommige bloemen hebben één rij met blaadjes, andere bestaan uit tientallen blaadjes, die rond, sprietig of opgerold kunnen zijn. Op blauw na, zijn vrijwel alle kleuren verkrijgbaar. Er is slechts één dahlia die geurt. Dat is ‘Mexican Star’ die naar chocolade ruikt. Het is een kruising tussen een Dahlia en Cosmos atrosanguineus. Van dit laatste gewas is de chocoladegeur meegekomen. De gecultiveerde soorten zijn voornamelijk ontwikkeld uit een of twee wilde soorten. Momenteel zijn er 42 erkende soorten. Door prof. Sorensen zijn de wilde soorten verdeeld in 4 secties. De Pseudodendron-sectie bevat de boomdahlia's. De Entemophyllon-sectie omvat kort groeiende soorten met fijn verdeelde bladeren. De grootste groep dahlia's is Section Dahlia; is niet alleen de ouder van alle gehybridiseerde dahlia's - namelijk D. coccinea - maar omvat ook een groot aantal taxa die nog niet elders uitgebreid zijn geteeld. En omdat er altijd ten minste één in elke menigte is die niet bij de anderen past, resteert Section Epiphytum D. macdougallii, een zeldzame epifytische wijnstok dahlia die groeit in het zuidelijkste deel van Mexico en in Guatemala. De wilde soorten zijn allemaal enkelbloemig.

De gecultiveerde dahlia’s worden naar de vorm van de bloemen in groepen ingedeeld:

Dahlia 'Sunshine'

Mignon: heeft één rij brede lintbloemen (is alleen aan de voet buisvormig en verder vlak uitgespreid) rond een open hart, wordt tot 50 cm hoog en de bloem ongeveer 10 cm groot.

Dahlia 'Dracula'

Topmix: is vooral perkgoed, heeft één rij lintbloemen, is rijk bloeiend, wordt tot 40 cm hoog en de bloem slechts enkele cm groot.

Dahlia_'Bishop_of_Auckland' Picture Dominicus Johannes Bergsma

Pioenbloemig: heeft tussen de 2 en 5 kransen met bloemblaadjes enigszins onregelmatig gerangschikt rond een open hart, wordt vanaf 50 cm groot en de bloem is meestal 10 cm groot.

Dahlia 'Totally Tangerine'

Anemoonbloemig: heeft één of meer rijen lintbloemen met een hart van dicht ingeplante, vrij lange buisbloemen (buisvormige blaadjes, waarvan de kroon vergroeid is tot een buis), vaak in dezelfde kleur als de lintbloemen, wordt 30 tot 60 cm hoog met bloemen van 3 tot 8 cm groot.

Dahlia 'Pooh'

Halskraag: heeft één rij brede, platte lintbloemen met tussen het hart en de lintbloemen een krans van buisbloemen die half zo lang zijn als de lintbloemen en meestal een andere kleur hebben. Het hart bestaat uit korte buisbloemen, ze wordt rond 70 cm hoog met bloemen van 8 tot 12 cm groot.

Dahlia 'Barbarossa'

Decoratief: heeft geheel gevulde bloemen met alleen lintbloemen met brede, platte bloemblaadjes die aan het uiteinde rond, iets puntig en soms iets ingesneden zijn. Wordt 40 tot 150 cm hoog met bloemen van enkele cm tot meer dan 30 cm.

Dahlia 'Porcelain'

Waterlelie: heeft brede, stevige en platte bloemblaadjes, de bloem heeft een plat aanzicht. Ze wordt vanaf 50 cm hoog en de bloem is meestal 10 tot 20 cm groot.

Dahlia 'Gelber Vulcan'

Cactus: de lintbloemen zijn voor meer dan twee derde opgerold, de bloemblaadjes kunnen recht staan, maar ook naar binnen of buiten buigen. Ze zijn meestal smal en puntig. Men noemt ze ook wel ‘Spinnenkop dahlia’s. Ze wordt 40 tot 150 cm hoog en de bloem 10 tot ruim 30 cm groot.

Dahlia 'Rip City'

Semi-cactus: heeft geheel gevulde bloemen en de lintbloemen zijn aan de basis iets breder en vlakker dan bij de cactus dahlia’s. De bloemblaadjes zijn voor bijna de helft van de lengte opgerold. Ze wordt 40 tot 150 cm hoog en de bloemen 10 tot ruim 30 cm groot.

Dahlia 'Beatrice'

Bal- of bolvormig: heeft geheel gevulde bloemen en de lintbloemen zijn voor meer dan de helft naar binnen opgerold tot een soort trechtertje. De opgerolde bloemblaadjes zijn spiraalvormig rond het centrum geplaatst. Ze wordt 60 tot 70 cm hoog en de bloemen 8 tot 12 cm groot.

Dahlia 'Zippity Do Da'

Pompon: heeft kleinere bloemhoofdjes dan de bal dahlia’s. De bloemblaadjes zijn helemaal naar binnen opgerold. Ze wordt 50 tot 100 cm hoog en de bloemen van 2 tot 6 cm groot.

Dahlia 'Omega'

Gefranjerd: zijn dahlia's van alle klassen, waarvan de bloembladen aan het einde zijn verdeeld in twee of meer duidelijk scherpe, rechte of gebogen tanden.

Dahlia 'Veronne's Obsidian'

Orchidee enkel: wordt ook wel sterdahlia genoemd. Heeft een enkele ring van enkele bloemblaadjes rond een zichtbare schijf. De bladeren kunnen iets opgerold en puntig zijn en overlappen elkaar niet.

Dahlia 'Giraffe'

Orchidee dubbel: heeft volledig gevulde bloemen en toont geen hart. De bloemblaadjes zijn  meestal licht gebogen naar binnen of naar buiten gevouwen.

SYMBOLIEK DAHLIA

De bloem staat symbool voor weelde, vrouwelijkheid, aantrekkelijkheid, dankbaarheid, trots, nobiliteit, onbestendigheid, kracht en voor de boodschap ‘voor altijd de jouwe’. De enkelbloemige staat symbool voor goede smaak. “De Dahlia, rood als najaarsbloed, Hangt zwaar als een geplaagd gemoed”.

Dahlia

KOPEN DAHLIA

Koop vanaf april stevige wortelknollen. Ze mogen al iets uitlopen. Koop nooit zachte of verschrompelde knollen. Koop liever ook geen knollen die in plastic zakken zijn verpakt of die al lange uitlopers hebben. Knollen die door de kweker vermeerderd zijn door stekken, zijn geselecteerd op gezondheid en soortechtheid. Dahlia’s vermeerderd door zaad worden meestal gemengd verkocht omdat onvoorspelbaar is welke dahlia uit een zaadje komt. Meer kooptips.

PLANTEN DAHLIA

Plant ze in april/mei als de kans op vorst is verdwenen. Plant ze op een lichte zonnige plek in voedzame, goed doorlatende niet te droge grond. Te veel schaduw geeft minder bloemen. Breng voor het planten de voeding in de grond op peil. De lage soorten kunnen ook prima in een pot geplant worden. Gebruik grote potten zodat de kans op uitdroging minimaal is. De bloei kan vervroegd worden door de dahlia’s binnenshuis op te potten en in juni in de tuin te planten. Meer planttips.

VERZORGING DAHLIA

Geef ze voldoende water en regelmatig mest tijdens de groeiperiode. Verwijder regelmatig uitgebloeide bloemen om herbloei te bevorderen. Hoge en zwaarbloemige exemplaren hebben steun nodig om stand te houden bij wind en zware regenval. Bamboe/rotan stokken met groeiringen zijn handig maar vragen voortdurende attentie. Zet de stokken om en om in het perk en verbindt ze door draad op diverse groeihoogtes. De plant zoekt zijn weg. Deze methode is vooral handig bij volle perken en andere gewassen (zie catwalk). Om brede, vertakte planten te krijgen, worden de scheuten als ze uitgegroeid zijn tot 2 à 3 bladparen getopt. Daardoor ontwikkelen de okselknoppen en de plant vertakt zich. Hetzelfde gebeurt als de bloemen worden weggesneden. Dit stimuleert de groei van nieuwe uitlopers. Na de eerste vorst en zodra het loof helemaal zwart is, moet je de bloemen tot op 10-20 cm van de grond afknippen en rooien. De knollen kun je het beste eerst drogen: de stengelrest is hol en daar mag geen vocht in blijven staan. Als ze goed droog zijn, zand eraf kloppen en opslaan in een kist op een laag zand of turf bewaren op een droge, koele, maar vorstvrije plaats. Controleer ze regelmatig omdat ze snel rotten als ze te vochtig zijn. Aangetaste knollen direct weggooien om verspreiding tegen te gaan. Kijk HIER een filmpje over het overhouden van Dahlia knollen.  

Dahlia’s zijn gevoelig voor slakken, die verzot zijn op de jonge scheuten. Strooi grind rond de dahlia’s of strooi biologische slakkenkorrels. Oorwurmen komen ook op dahlia’s af. Vang deze door een omgekeerde bloempot gevuld met stro of kranten op een stok bij de planten te zetten. Ze gebruiken dit ’s nachts als schuilplaats. Overdag de pot elders uitschudden. Meer verzorgingtips.

VERMEERDERING DAHLIA

Vermeerdering is mogelijk door zaad, door te delen of splitsen en door stekken. Meer vermeerderingstips.

Door zaad: het merendeel van de dahlia’s is goed te vermeerderen uit zaad, maar houdt er rekening mee dat de plant er anders uit kan zien dan de plant waarvan het zaad is gewonnen.
Door te delen of splitsen: de oude knollen in het voorjaar met een mes splitsen en planten. Zorg ervoor dat op elk deel één of meer ogen aanwezig zijn.
Door stek: plant geoogste dahliaknollen in december in een koude kas in een dunne laag grond. Dit heet opleggen. Vanaf eind januari de kastemperatuur verhogen. Hierdoor lopen de ogen op de stengel uit tot stekken. Als de stekken zo’n 10 cm lang zijn deze van de knol afhalen en in zand planten. Hier vormen de stekken wortels. De bewortelde stekken kunnen vanaf mei buiten worden geplant. De stekken groeien uit tot planten met verdikte wortels.

DAHLIA CULINAIR

De knollen bevatten 7-18% inuline (biologische en natuurlijke suikervervanger: meer info) en werden als vervangers van aardappels gekweekt. De Mexicanen kookten de knollen en aten ze als groente. De smaak lijkt op die van de artisjok. Het vee lustte de knollen niet zodat de dahlia als voerplant snel afviel. Voor zover bekend zijn alle delen van de dahlia eetbaar.

Let op: gebruik alleen eetbare bloemen/bollen van gespecialiseerde leveranciers die eetbare bloemen/bollen telen.

ANDER GEBRUIK DAHLIA

Door de inheemse bevolking in Mexico werden de holle stengels gebruikt als waterleidingen bij het bevloeien van terreinen voor groenteteelt.

De dahlia wordt veel gebruikt voor bloemencorso’s, omdat ze goedkoop, sterk en lang beschikbaar is en verkrijgbaar in veel vormen en kleuren. Het corso in Zundert is het grootste dahlia corso ter wereld. Alle deelnemende buurtschappen hebben eigen dahliavelden. Verder zijn er nog de corso’s in Vollenhove, Sint Jansklooster, Lichtenvoorde, Valkenswaard , Winkel en Beltrum.  Deze corso’s vinden plaats in augustus/september.

In Brussel wordt ieder jaar een tapijt van dahlia’s en begonia’s gemaakt van 1800 vierkante meter. (http://www.flowercarpet.brussels/nl).

In augustus vindt het Holland Dahlia Event plaats. Vakgenoten uit de hele wereld kunnen op meerdere locaties het assortiment bezichtigen. De consument kan dahlia’s bewonderen in de tuin van Kasteel Keukenhof en de tuin van Museum De Zwarte Tulp. Bovendien organiseert ‘I Love Dahlia’ een workshop met de dahlia.

BLOEMSIERKUNST DAHLIA

Ze is gewild om de vele felle kleuren en de lange rechte stelen. De beperkte houdbaarheid was altijd een probleem, maar de veredeling heeft meerdere goede snijsoorten opgeleverd. Snij de bloem uit de eigen tuin in de ochtend of avond en zet die direct in diep water. Bloemenvoeding zorgt ervoor dat de bloemen goed uitkomen en verlengt de houdbaarheid. Combineer eventueel met Rudbeckia, Viburnum, Leucospermum, Seneciocineraria.Één grote dahlia in een piepklein vaasje of drie stelen enkelbloemige in een fles verlevendigt het interieur.

  • Pluk de bloemen bij voorkeur ’s ochtends vroeg of ’s avonds laat, dan zijn ze in de beste conditie, ze verdampen minder water;
  • Gebruik een mes om een scherpe schuine snede te maken;
  • Pluk bloemen die al geopend zijn, gesloten knoppen komen in de vaas niet of nauwelijks uit;
  • Zet de bloemen in een emmer met lauw water zodat ze zich goed vol kunnen zuigen;
  • Verwijder het blad van de stel zodat deze het water niet raken;
  • Vul de vaas goed met water, dahlia’s hebben dorst;
  • Voeg een paar druppels chloor toe, zo blijft het water schoon waardoor de bloemen langer staan;
  • Ververs het water om de dag;
  • Zet het boeket niet in de volle zon.

DAHLIA PLUKKEN

Er zijn diverse tuinen in Nederland waar dahlia’s geplukt kunnen worden:

Zeeland Dahlia in Heinkenszand: www.zeelanddahlia.nl - Geerlings Dahlia’s in Heemstede: www.geerlings-dahlia.nl - Festina Lente Tuin in Katwijk: www.festinalentetuin.nl - Hoeve Ravenstein in Baarn: https://hoeveravenstein.nl/ - Sperwershof in ’s-Graveland: www.sperwershof.nl.

DAHLIA OP DE CATWALK IN HET TUINPALET

Dahlia’s combineren mooi met siergrassen, zoals Miscanthus en Pennisetum, maar ook met asters, Cosmea, Kattenstaart, Helianthus, Helenium, Achillea, Zonnehoed, Nicotiana, Kniphfolia, Ricinus communis, Goudsbloem, Verbena bonariensis, Phlox, Crocosmia, Persicaria en Agastache. Door de verschillende bloeiperiode per soort, kan er altijd wel een soort bloeien tot ver in de herfst. De honingbij is gek op de enkelvoudige soorten, dus vergeet die niet in de tuin te zetten.

CULTIVARS WILDE DAHLIA

Dahlia imperialis Picture Bob Rutemoeller
Dahlia merckii Picture John Jearrard
Dahlia sherffii Picture John Jearrard
Dahlia coccinea Picture Nhu Nguyen
Dahlia campanulata Picture Nhu Nguyen

Section Pseudodendron 

D. campanulata: werd in 2003 beschreven. Ze onderscheidt zich door de uitzonderlijk grote, elegante, hangende en klokvormige bloemen die wit tot lichtroze zijn met een donkerder centrum. Ze kan een hoogte bereiken 2,5 m. 
D. excelsa: bloeit in lila en heeft rietachtige bladeren met een houtachtige basis.
D. imperialis: bloeit laat van wit tot lavendel en heeft dikke, houtachtige stengels met grote samengestelde bladeren. Ze kan tot 9 m hoog worden. 
D. tenuicaulis: bloeit in de late herfst in licht lavendel of roze en de kleine bladeren vormen een brede struik. Nieuw gebladerte is kastanjebruin.

Section Entemophyllon 

D. congestifolia: wordt slechts 5 cm hoog, is meerstammig en bloeit vroeg in paars of lavendel met paarse uiteinden.
D. dissecta: wordt 2,5 tot 5 cm hoog, bloeit van wit tot licht lavendel en heeft fijne bladeren.
D. foeniculifolia: wordt 10 cm hoog, bloeit in lavendel.
D. linearis: wordt 10 cm hoog, bloeit paarsachtig met een geel hart met vrij vertakkende, houtachtige stengels.
D. rupicola: wordt 15 cm hoog, bloeit in lila met naaldachtig gebladerte.
D. scapigeroides:  wordt 15 cm hoog en bloeit in lavendel met houtachtige stengels.
D. sublignosa: wordt 8 cm hoog, bloeit in licht lavendel tot paars, is meerstammig met een houtachtige basis.

Section Dahlia 

D. apiculata: wordt 20 cm hoog, bloeit in lavendel en heeft een houtachtige stengel.
D. atropurpurea: wordt 15 cm hoog, bloeit in donkerrood  en heeft slungelige stengels.
D. australis: wordt 5 tot 10 cm hoog, bloeit in paars. 
D. barkerae: wordt 5 cm hoog, bloeit in paars.
D. brevis: wordt 5 cm hoog, bloeit in gestreept paars en lavendel.
D. coccinea: wordt 12 cm hoog. Is een zeer veel voorkomende soort in Mexico, waar ze groeit in eiken- of dennenbossen tot op 2500 m hoogte. De kleuren van de bloemen zijn variabel en variëren van oranje tot rood met elke toon daartussenin. 
D. cordifolia: (syn. D. cardiophylla) wordt 5 cm hoog, bloeit in donkerrood.
D. cuspidata: wordt 8 cm hoog en bloeit in licht lavendel.  
D. hintonii: wordt 10 cm hoog, bloeit in donker roze tot paars.
D. hjertingii: wordt 10 cm hoog, bloeit in licht paars.
D. mollis: wordt 15 cm hoog, bloeit licht lila met behaarde stengels en bladeren.
D. moorei: wordt 5 cm hoog, bloeit paars.
D. neglecta: wordt 15 cm hoog, bloeit laat in de zomer licht lavendel met geel hart.  
D. pugana:  wordt 5 cm hoog, bloeit in lavendel op lange stelen.
D. parvibracteata: wordt 10 cm hoog, bloeit in licht lavendel. Heeft veel bloemen op dunne stengels.
D. pteropoda: wordt 8 cm hoog, bloeit van lavendel tot paars.
D. purpusii: wordt 5 cm hoog, bloeit in paars en heeft dikke stengels.
D. rudis:  wordt 20 cm hoog, bloeit in lavendel tot licht.
D. sherffii: wordt 15 cm hoog, bloeit laat in de zomer in roze tot lila met een geel hart.
D. scapigera: wordt 5 cm hoog, bloeit in licht lavendel sommigen met een geel hart.
D. sorensenii: wordt 10 cm hoog, bloeit in lavendel.
D. spectabilis: wordt 20 cm hoog, bloeit in licht lavendel met donkere aderen. 
D. tamaulipana: wordt 5 tot 15 cm hoog, bloeit in licht lavendel.
D. tenuis: wordt 5 cm hoog, bloeit in geel.
D. tubulata: wordt 15 cm hoog, bloeit laat in lavendel tot licht roze met duidelijk geribbelde stengels.
D. wixarika: wordt 5 tot 15 cm hoog, bloeit in wit tot licht lavendel op steile hellingen.

Subsection Merckii

D. merckii: wordt 5 cm hoog, bloeit in licht lavendel tot roze.

Section Epiphytum 

D. macdougallii: wordt 65 cm hoog, bloeit laat in wit met luchtwortels en houtachtige hoofdstam.

CULTIVARS GECULTIVEERDE DAHLIA

Mignon: ‘Firebird’ (rood), ‘Sneezy’ (wit)
Topmix: ‘Sweetheart’ (roze met wit)
Pioenbloemig: ‘Chic en Rouge’ (kardinaalrood)
Anemoonbloemig: ‘Bleu Bayou’ (paarsroze), ‘Polka’ (wit met roze randje langs bloemblaadje en geel hart)
Halskraag: ‘Alstergruss’ (oranje met witte kraag)
Decoratief: ‘Hallwood gezant’ (donkerrood), ‘Spartacus’ (rood)
Waterlelie: ‘Cream Beauty’ (zachtgeel), ‘Pam Howden’ (oranje)
Cactus: ‘Jessica’ (geel met rood aan het uiteinde van de bloemblaadjes), ‘Bed Head’ (oranje)
Semi-cactus: ‘American Dream’ (roze), ‘Jim Branigan’ (rood)
Bal- of bolvormig: ‘Lismore Robin’ (rood), ‘Hapet Diane’ (geel)
Pompon: ‘Oreti Duke’ (roze), ‘Tisa’ (donkerrood)
Gefranjerd: ‘Hapet Austria Lace’ (wit met rood), ‘Hapet Champagne’ (roze met wit/geel)
Orchidee enkel: ‘Honka’ (geel met oranje hart), ‘Verrone’s Morning Star’ (wit met oranje hart)
Orchidee dubbel: ‘Elvira’ (roze), ‘Melody Swing’ (oranje)

Meer cultivars zijn te vinden op: www.ilovedahlia.nl.