Cyclamen-voorjaarsbloeiend

Cyclamen pseudibericum

Cyclamen is familie van de Primulaceae

Populaire naam: Tuincyclaam - Varkensbrood

Bloemkleur: diep roze, roze en bijna wit - Bloeiperiode: augustus – januari en december - mei

Plantdiepte: 2 -3 cm - Plantafstand: 10 cm - Planthoogte: 15 cm

Toepassing: border, rotstuin, onder bomen en struiken, potterie

NAAM EN HERKOMST CYCLAMEN

Er zijn een 20-tal soorten van de tuincyclaam bekend. Oorspronkelijk komt ze voor in de landen rondom de Middellandse Zee, West-Azië en Somalië. De naam is afgeleid van het Oudgriekse κύκλος, kuklos, wat cirkel of schijf betekent. Zowel de afgeplatte knol, als de groeiwijze van de plant is cirkelvormig. Omstreeks 1700 kreeg het geslacht haar naam van J. de Tournefont. In 1753 werd de schrijfwijze door Linnaeus vastgesteld: Cyclamen. De knol kan tientallen jaren oud worden, er zijn zelfs exemplaren bekend die de honderd haalden en bleven bloeien. De knollen bevatten saponienen, stoffen die in hoge concentraties giftig zijn voor de mens. Deze stoffen zijn niet giftig voor zwijnen en daarom werd de cyclaam in de middeleeuwen ook wel varkensbrood genoemd. De eerste cyclaam zou in 1731 door de monnik Reyntkens van de St. Pietersabdij in Gent, België zijn ingevoerd uit Palestina.

De veredeling van de cyclaam kwam pas in de 17e eeuw op gang in Engeland, daarna in Duitsland en Zwitserland. In 1739 bood de Haarlemse kweker N. van Kampen in zijn catalogus 3 vormen aan. De catalogus van Krelage vermeldde in 1875 8 nieuwe grootbloemige vormen.

KLEUREN EN VORMEN CYCLAMEN

Ze heeft knikkende geurende, dan wel niet-geurende bloemen en ze bloeit van augustus tot januari en van december tot mei. De bloem lijkt op een elfje die haar vleugels uitslaat. Een knol kan wel 40 bloemen hebben. Hun kleed of vleugels zijn er in alle schakeringen van roze, maar ook wit. De vleugeltjes hebben een purperen blok die een v vormt aan de basis van elk bloemblad. De prachtig getekende, hart- of niervormige bladeren verschijnen na de bloei of gelijk met de bloei. Ze lijken wel wat op het blad van de klimop.

SYMBOLIEK CYCLAMEN

De algemene symboliek is vaarwel, afscheid, maar ook verlangen, bedeesdheid, bescheidenheid en schoonheid. In vroegere tijden werd de Cyclaam veel aangeplant bij kloosters als symbool voor Maria’s bloedende hart en nimmer aflatende bescherming. Op begraafplaatsen is de Cyclaam symbool voor afscheid. In Japan is Cyclaam de heilige bloem van de liefde. Ook was de cyclaam een model voor de Jugendstil door de zachte en bloeiende bloemvorm, de ronde bladeren en de licht gebogen stengel.

Cyclamen bollen

CYCLAMEN KOPEN

Koop stevige, gezonde, grote knollen. Koop nooit knollen die zacht aanvoelen, beschimmeld zijn of rotte plekken hebben, met vlekken of groene uitlopers of verschrompeld zijn. Koop ook geen beschadigde knollen want deze zijn gevoelig voor schimmels. Grote knollen geven stevige lange stengels met grotere en/of meer bloemen. Meer kooptips.

CYCLAMEN PLANTEN

Plant de grote, platte knollen in humusrijke, goed gedraineerde grond op een plekje in de halfschaduw. Plant ze net onder het oppervlak een beetje schuin zodat het water ervan af kan lopen.  Leg de knollen voor het planten een paar uur in een bak water. Op die manier wortelen ze sneller. Meer planttips.

VERZORGING CYCLAMEN

Dek de cyclamen elke winter af met een laag compost en geef in droge perioden extra water, maar zorg ervoor dat ze geen natte voeten heeft. Verwijder tijdens de bloei regelmatig de uitgebloeide bloemen om zaadvorming te voorkomen. Verrijk de grond met landbouwkalk, mergel, beendermeel of verpulver eierschalen. Meer verzorgingstips.

VERWILDERING/VERMEERDERING CYCLAMEN

De Cyclaam kan jarenlang op dezelfde plek blijven staan. Na de bloei bemesten zorgt voor een rijke bloei in het volgende jaar. Als het zaad rijpt, rolt de bloemsteel zich spiraalvormig op en komt zo vlak boven de knol te liggen. Op die manier wordt het zaad in de aarde begraven. Het is mogelijk zelf zaad op te kweken. Oogst de kleverige zaden in de zomer als de zaaddoosjes open breken. Droog ze een paar dagen en strooi in een bak gevuld met zaaigrond. Bedek de zaadjes met een laagje aarde, geef water en zet de bak op een beschutte plek. In de herfst verschijnen de zaailingen. Houd ze voldoende vochtig, maar laat ze verder met rust zodat de knollen gevormd kunnen worden. Zet in juni van het tweede jaar de zaailingen in aparte potjes met potgrond en wat vloeibare mest. In het derde jaar zouden de nieuwe zaailingen moeten bloeien. In februari kan de knol worden vermeerderd door deze in stukken te snijden. Meer verwilderingstips.

CYCLAMEN BESCHERMD

Al sinds 6 mei 1900 is er een verordening tegen het uit het wild verzamelen. Tegenwoordig wordt ze genoemd in Appendix II van CITES. CITES staat voor Convention on International Trade in Endangered Species of wild flora and fauna. CITES regelt de wereldwijde handel in ongeveer 5.000 beschermde diersoorten en 30.000 beschermde plantensoorten. Men mag deze beschermde soorten niet zomaar verhandelen, vervoeren, verzamelen of houden. Hiervoor gelden regels. Voor sommige soorten is de handel verboden, in andere gevallen zijn er vergunningen of certificaten nodig. In Nederland verleent RVO.nl CITES-documenten en EU-certificaten. Momenteel hebben 183 partijen (182 landen + de Europese Unie) zich bij de overeenkomst aangesloten. De doelstelling van de CITES-overeenkomst is ervoor te zorgen dat internationale handel in wilde dieren en planten het voortbestaan van deze soorten niet bedreigt. Sommige soorten of producten van deze soorten zijn om diverse redenen erg gewild. Hier wordt veel in gehandeld. In combinatie met andere factoren zoals verlies van leefgebied, zorgt de handel ervoor dat bepaalde populaties enorm worden uitgedund en dat sommige soorten zelfs op het punt staan uit te sterven. De CITES-overeenkomst moet dit te voorkomen. Ook moet het verdrag duurzame handel bevorderen.

CYCLAMEN MEDISCH

In een ver verleden werden de wortels gebruikt om zwellingen en wonden te genezen. Tegenwoordig wordt het nog gebruikt tegen ontstekingen.

Allesoverbloembollen kan geen enkele verantwoordelijkheid nemen voor eventuele nadelige effecten van het gebruik van planten. Vraag altijd advies aan een professional voordat je een plant medicinaal gebruikt.

CULTIVARS CYCLAMEN VOORJAARSBLOEIEND 

Soorten  met een* zijn te koop in Nederland.

Er zijn ook herfstbloeiende cyclamen. Kijk HIER.

Cyclamen balearicum

Cyclamen balearicum: komt van de Balearen en Frankrijk, waar ze groeit in schaduwrijke of halfschaduwrijke plaatsen, in dennenbossen en struikgewas. Ze bloeit in de lente en heeft kleine witte geurende bloemen met lichtroze aderen en bladeren met een grijs en gemarmerd patroon. Sommige van de bladeren zijn zilvergrijs of zilver. De bladeren verschijnen in late herfst/vroege winter. Ze is niet winterhard.

Cyclamen coum ssp. caucasicum Picture Mary Sue Ittner
Cyclamen coum Picture www.fleurs-des-montagnes.net
Cyclamen alpinum Picture www.viranatura.com

Cyclamen coum*: wordt ook wel kleine cyclaam of alpenviooltje genoemd. Ze bloeit van december – april met purperroze bloemen. Ze is goed winterhard en eenvoudig te kweken. Ze komt uit de bergen van Bulgarije, Turkije en Libanon, waar ze meestal op schaduwrijke plaatsen groeit. Ze heeft bladeren die glanzend groen of zilverachtig zijn of zilverachtig-groene zones hebben en ze verschijnen in de herfst.      

Cyclamen coum forma albissimum: heeft pure witte bloemen zonder markeringen. 'Golan Heights', uit Israël heeft ongemarkeerde bladeren.

Cyclamen coum ssp. caucasicum: heeft hartvormige bladeren die langer zijn dan breed en niet gelobd maar vaak licht getand en normaal gemarmerd. De bloemen zijn bleek tot diep roze en ogen zijn zelden wit. Ze komt uit het noordoosten van Turkije, de Kaukasus en de Trans-Kaukasus.

Cyclamen coum ssp. coum: heeft niervormige tot afgeronde bladeren met een getande of licht getande rand. De bloemen zijn klein met witte of zeer roze bleke ogen aan de basis van de bloembladen.

Cyclamen coum ssp elegans: uit Noord-Iran, waar ze op lage hoogten in bossen groeit. Ze heeft hartvormige gemarmerde bladeren. Zowel de bladeren als de grotere bloemen zijn meer puntig dan andere ondersoorten van Cyclamen coum. De bloemen zijn midden roze met een donkerdere roze vlek. Ze is zeldzaam in de teelt en waarschijnlijk minder winterhard. De bladeren verschijnen in de herfst en ze is redelijk winterhard.

Cyclamen coum subsp. trochopteranthum: (syn. = Cyclamen alpinum) komt uit het zuidwesten van Turkije, waar ze groeit in rotsachtige gebieden, loofbossen en struikgewas van 350 tot 1.500 m boven zeeniveau. De zoet kruidig geurende bloemen variëren in kleur van lichtroze tot diep roze of karmijn paars met een stevige dieppaars-magenta vlek rond de mond. De bloembladen zijn gedraaid, zoals een scheepsschroef. De bladeren zijn klein, afgerond of hartvormig, met ondiepe vertandingen en zilvergroene tekeningen en verschijnen in de herfst. Ze is redelijk winterhard, maar houdt niet van grote schommelingen in vocht of temperatuur. Bladeren verschijnen in de herfst.

Cyclamen creticum Picture Mary Sue Ittner

Cyclamen creticum: uit Kreta en Karpathos, waar ze groeit in open rotsachtige plaatsen of onder struiken op hoogten tot op 1250 m. De hartvormige bladeren zijn getand en donkergroen bespat met zilverachtige markeringen. De geurende bloemen verschijnen met de bladeren, zijn meestal wit of af en toe bleekroze. Ze is niet winterhard.

Cyclamen libanoticum Picture John Lonsdale, Edgewood Gardens

Cyclamen libanoticum*: uit een klein gebied in Libanon, waar ze groeit tussen rotsen en boomwortels. De bladeren zijn hartvormig, dof grijs of blauwgroen licht grijs of wit gemarmerd en verschijnen laat in de herfst/vroeg in de winter. De bloemen verschijnen in de winter met de bladeren, hebben een peperachtige geur, zijn wit en worden roze met een onregelmatige magenta vlek aan de basis van elk bloemblad. Ze is redelijk winterhard.  

Cyclamen parviflorum Picture Mark Griffiths

Cyclamen parviflorum: een alpine plant die groeit op een hoogte tussen 1200-2400 m in naaldbossen in Noordwest-Turkije. Ze heeft kleine donkere ongemarkeerde groene bladeren en roze bloemen met een paarse vlek aan de onderkant van het bloemblad. Ze heeft het hele jaar blad en is winterhard.   

Cyclamen persicum Picture John Lonsdale, Edgewood Gardens

Cyclamen persicum var. persicum*: uit gebieden rond de oostelijke Middellandse zee waar ze groeit in open rotsachtige gebieden en in struikgewas. Ze bloeit van december – mei en is niet winterhard. De bloemen zijn geurig, gewoon wit, wit met een karmijnachtige mond, of roze karmijn. De bladeren zijn variabel, hartvormig met een fijn getande rand en in verschillende tinten groen met een bleek of donkerder patroon. Ze verschijnen na een regenbui. Uit deze soort ontwikkelden veredelaars de bekende potcyclaam.  

Cyclamen pseudibericum Picture John Lonsdale, Edgewood Gardens

Cyclamen pseudibericum*: uit Turkije waar ze groeit in een klein gebied van de meest oostelijke regio van de Middellandse Zee ten noorden van de Syrische grens in een gebied met een vochtiger klimaat dan sommige van de omliggende gebieden. Ze wordt aangetroffen in naaldbossen of onder bladverliezend struikgewas en soms in meer open rotsachtige gebieden en puinhellingen. Ze heeft grote purperachtige karmijn geurige bloemen met een donkere vlek rond de mond en een witte rand en bloeit van maart tot mei. De donkergroene hartvormige bladeren hebben getande randen en zijn soms prachtig gemarkeerd met een gesprongen patroon, gespikkeld of vlekken van zilver en groen. Ze verschijnt laat in de herfst en is winterhard.  

Cyclamen repandum Picture www.viranatura.com

Cyclamen repandum*: uit Griekenland, Italië, Corsica en de Balkan, waar ze groeit in open rotsachtige gebieden (geulen, open struikgewas en zonnige oevers). De bladeren zijn hartvormig met een smalle en diepe sinus waardoor ze bijna driehoekig zijn. Ze zijn gebogen en gelobd en vaak getand. De bloemen verschijnen vaak met of kort na de bladeren en zijn wit tot bleek of diep roze, vaak met een roze of paarsrode zone rond de mond, of karmijnrood of roodachtig paars. Ze bloeit van maart tot mei, is niet winterhard en is beschreven in 1616. ‘Albiflorum’ bloeit in wit.   

Cyclamen rhodium Picture Mark Griffiths

Cyclamen rhodium: uit Rhodos waar ze groeit in rotachtig gebied, vaak in dennenbossen tot op 800 m. Ze bloeit van maart – mei in wit, tot licht roze. Het blad is donker of grijsgroen met licht- of grijsgroene of zilveren tekening en verschijnt vroeg in het voorjaar. Ze is niet winterhard.