Tulp

Tulp Tulp is familie van de Liliaceae
 Bloeiperiode: maart – mei
 Bloemkleur: verschillende kleuren
 

 Toepassing: perken, borders, onder bladloze loofbomen, in potten, rotstuin (kleine soorten), bloemsierkunst

bol-knol-wortelstok zon-halfschaduw-schaduw plantdiepte plantafstand groeihoogte potterie bloemsierkunst blanco
Bol Zon-Half Schaduw 10 – 15 cm 5 – 20 cm tot 75 cm Potterie Bloemsierkunst  

NAAM EN HERKOMST TULP

De meest beroemde bloembol is zonder twijfel de tulp. Ruim 400 jaar geleden is de tulp in Nederland geïntroduceerd. Tulpen vind je in het wild in Noord-Afrika en Zuid-Europa tot aan het noordwesten van China. Met de grootste diversiteit in drie verschillende bergketens in Centraal-Azië: de Pamir, de Tiensjan en Hindoekoesj. Het klimaat is hier met koude winters, lange lentes met koude nachten en een droge zomer ideaal voor tulpen. Tulpen hebben namelijk een koude nacht en een koude winter nodig om te kunnen groeien, waardoor ze niet in een warm klimaat gekweekt kunnen worden. De naam is afgeleid van de tulipan of turban tulband, die verwijst naar de vorm van de bloem.
De lijst van de Koninklijke Algemeene Vereeniging voor Bloembollencultuur (KAVB) telt in 1996 5.600 tulpennamen waarvan er 2600 veel geteeld worden. Ze zijn in verschillende groepen ingedeeld. Deze indeling is ontstaan toen, vooral Nederlandse, kwekers in de loop van de eeuwen verschillende verschijningsvormen op de markt brachten. Die vormen zijn ondergebracht in een classificatiesysteem van 15 groepen, waarbij vorm, afkomst en bloeitijd bepalend zijn (vrijwel alle variëteiten zijn van Nederlandse oorsprong).

1. Enkele vroege tulpen (begin april, grote, tot 40 cm, ronde bloem).
2. Dubbele vroege tulpen (iets later, iets kortere stelen, dubbele bloembladen).
3. Triumph tulpen (half april, stevige stelen, 40-50 cm, grote tulpen in diverse vormen).
4. Darwin Hybride tulpen (vanaf half april, tot 60 cm, klassieke knop, uitwaaierende bloei).
5. Enkel late tulpen (mei, tot 60 cm, ruime verscheidenheid, kleine ronde bloem).
6. Leliebloemige tulpen (mei, 50-60 cm, ranke in punt uitlopende bloem).
7. Gefranjerde tulpen/orchideetulpen (eind april, ver in mei, 40-60 cm, gekarteld bloemblad).
8. Viridiflora tulpen/bizarre tulpen (mei, lange bloei, 20 – 50 cm, groene knop, bijkleurende bloei).
9. Rembrandt tulpen (gebroken tulpen, door virus veroorzaakte afwijkende groei, hist. waarde).

10. Parkiettulpen (mei, 40-60 cm, diep ingesneden enkele gedraaide of gekrulde bloembladen).
11. Dubbele late tulpen/pioenbloemige tulpen (mei, hoger en boller dan groep 2).
12. Kaufmanniana tulpen/waterlelietulpen (maart, 10-25 cm, bloemen openen zich bij helder licht).
13. Fosteriana tulpen (eind maart, 25-40 cm, grote bloemen, breed grijsgroen blad).
14. Greigii tulpen ( vroeg in april, 20 – 30 cm, relatief grote bloemen).
15. Botanische tulpen (gevarieerde diversiteit wilde tulpen of directe afstammelingen daarvan).

KLEUREN EN VORMEN TULPEN

Tulpen bloeien in zeer vele kleuren, van zuiver wit, naar klassiek vuurrood tot diep paars, bijna zwart of meerkleurig. Alleen blauw ontbreekt. Ook de vormen van de tulp zijn verschillend: naast een enkele of een dubbele rij bloemblaadjes, zijn er ook tulpen met gekartelde bloemblaadjes.

SYMBOLIEK TULPEN

De tulp is het symbool van grootheid en pracht. Voor de Turken het symbool van leven en vruchtbaarheid. Als je in de zestiende eeuw iemand een tulp gaf, dan gaf je rijkdom. Destijds was de tulp heel populair en ontstond er een speculatieve handel in tulpenbollen. Voor de prijs van één tulpenbol kon een heel grachtenpand in Amsterdam worden gekocht.
Schrijfster Anna Pavord wijdt in 1999 een dik boekwerk (De TULP, uitgeverij Anthos) aan de tulp, getriggerd door de bloem die in zoveel eeuwen, in zoveel landen zoveel levens beheerste. Nu zijn op de tulp gefocuste schilderwerken van de grote meesters kapitalen waard, hoewel zij in de 17e eeuw slechts bedoeld waren als goedkope vervanging van de tulp.
Met het geven van tulpen, geef je ook een boodschap: rode tulpen symboliseren een liefdesverklaring, bonte tulpen symboliseren prachtige ogen, gele tulpen symboliseren hopeloze liefde en met zwarte tulpen zeg je: ‘Ik hou zoveel van je dat ik alles wil opofferen.’

TULPEN KOPEN

Koop in het najaar gezonde, vaste tulpenbollen en plant deze zo spoedig mogelijk. Als het nodig is, de bollen droog en donker bewaren. Koop nooit bollen met verkleuringen of schimmelplekken en ook geen bollen die al beginnen uit te lopen. Koop uitsluitend stevige, gladde, onbeschadigde bollen met een zo groot mogelijke omvang. Deze brengen de grootste bloemen voort. Koop nooit zachte, beschadigde bollen. Neem ook geen bollen met vlekken of bollen die al uitlopen. Meer kooptips.

TULPEN PLANTEN

Plant de tulpen in de herfst op een plek in de zon tot lichte schaduw in water doorlatende zand- en leemhoudende grond. Bescherm de bollen met een afdeklaag van bladeren of compost. Meer planttips.

VERZORGING TULPEN

Geef de planten zodra de eerste uitlopers verschijnen wat vloeibare mest. Knijp na de bloei de uitgebloeide bloemen af. Laat de bladeren staan tot ze volledig zijn verdord. Als de bladeren verdroogd zijn, graaft u de bollen uit. Maak ze schoon en bewaar ze op een droge, koele en donkere plaats. Bollen die in de grond blijven, nog een keer vloeibare mest geven als de bladeren dor zijn.

VERMEERDERING TULPEN

Tulpenbollen zijn meerjarig, echter alleen als de condities in de tuin de juiste zijn: hele koude winters en hete droge zomers. Wel vormen de bollen broedbollen, die geoogst kunnen worden. Bewaar ze droog en donker en plant ze in het najaar. Als de bollen na een aantal jaar veel broedbollen hebben gevormd, kan een verminderde bloeikracht optreden. Verwijder dan de broedbollen, bewaar ze droog en donker en plant ze in het najaar. Tulpen kunnen ook gedeeld worden. Graaf de bollen uit en plant ze weer op een andere plaats. Zo wordt uitputting van de grond voorkomen.

BLOEMSIERKUNST TULP

Met deze verzorgingstips blijven de tulpen vijf tot twaalf dagen staan:
• Kies een schone vaas die hoog genoeg is: tulpen groeien nog een aantal centimeters door. Wil je dat voorkomen, prik dan met een naald in de steel net onder de bloem een gaatje.
• Voeg snijbloemenvoeding aan het water toe voor een langere houdbaarheid.
• Zet de tulpen eerst een uurtje in papier of folie in de vaas. De tulpen zuigen zich dan vol met water en trekken zich als het ware recht. Dit kun je ook doen als de tulpen gaan hangen. Ook zou suiker of oude (koperen) centen in het water hangen voorkomen.
• Gebruik kraanwater (niet te veel) op kamertemperatuur.
• Snij de stengels schuin af met een schoon en scherp mes of een snoeischaar.
• Zet de vaas op een koele, niet-zonnige standplaats uit de buurt van de fruitschaal.
• Tulpen drinken veel, dus vul de vaas regelmatig bij met kraanwater.

TULP CULINAIR

Tulpenbollen zijn eetbaar. Al in de Romeinse tijd werden ze gegeten en geroemd om hun bitterzoete smaak. Ook in de hongerwinter van 1944 – 1945 hebben veel mensen in Nederland tulpenbollen gegeten. Er werd echter geadviseerd: “Van bevoegde zijde wordt medegedeeld, dat het gebruik van tulpenbollen als menselijk voedsel geen bezwaren oplevert, mits deze met mate worden genuttigd. Als maatstaf geldt maximaal 3 bollen per volwassen persoon per dag!” Kijk voor enkele recepten uit die tijd op: www.de-krimpenerwaard.nl/?page_id=681 en www.wo2kennemerland.nl/overhalen/bollen.html .
Daarnaast wordt er ook wodka gemaakt van tulpenbollen. Clusius Craft Distillers uit Katwijk maakt van tulpenbollen Dutch Tulip Vodka. Voor meer informatie zie https://dutchtulipvodka.com/nl/
Tulpenblaadjes smaken naar peperige sla, romig en nootachtig. Leuk als garnering of in combinatie met sushi, (eikenblad)sla, rode kool, witlof, geroosterde paprika’s, vis, pompoen, munt, feta, spinazie, hazelnoten en pancetta. Kies kleine, geurige tulpen. Fel gekleurde tulpenbloemblaadjes zijn meestal wat frisser van smaak dan de grote, donker gekleurde blaadjes.
Let op: gebruik alleen eetbare bloemen/bollen van gespecialiseerde leveranciers die eetbare bloemen/bollen telen.

TOEKOMST TULP

De tulp heeft een rijke geschiedenis die al eeuwen vóór de kweek in Nederland startte. Uit vele windstreken zijn afbeeldingen van tulpen te zien, als vereerde bloem, symbool voor volkswaarden. De tulp heeft modeontwerpers geïnspireerd. De tulp is bezongen en gegeten in de hongerwinter (1944-1945). Maar de tulp heeft ook toekomst door toepassing van de stoffen die de plant produceert. Tulipaline en tuliposides die worden toegepast in bestrijdingsmiddelen tegen bacteriën en ziektes, maar ook als bouwstenen voor bioplastic.

CULTIVARS TULP

Tulipa 'Aafke' Enkele vroege tulp

 Bloeiperiode: april
 Bloemkleur: verschillende kleuren
 Hoogte: 20-35 cm
 Plantafstand: 5-10 cm

Deze tulpen hebben sterke, korte stelen en zijn dus geschikt om te planten op winderige plaatsen. Ze bloeien redelijk vroeg in veel verschillende kleuren en een aantal geuren. Enkele cultivars van deze tulpen bestonden al in de 17e eeuw (Alba Regalis, Lac van Rijn, Paragon Everwijn) en 18e eeuw (Keizerskroon, Gele Prins, Cramoisi Brilliant, Wapen van Leiden) en zijn lange tijd geteeld. Dit omdat het sterke cultivars waren, maar ook omdat er geen betere werden gevonden. Door ze te kruisen en de zaailingen op te kweken werden anders gekleurde bloemen en vormen gevonden. Enkele cultivars: Tulipa ‘Cramoisi Brilliant’: rood, Tulipa ‘Gele Prins’: geel, Tulipa ‘La Reine Maxima’: wit.

Tulipa 'Columbus'

 Dubbele vroege tulp, ook wel gevulde tulpen

 Bloeiperiode: april
 Bloemkleur: verschillende kleuren
 Hoogte: 20-30 cm
 Plantafstand: 5 cm

Deze tulpen hebben korte stengels met prachtige dubbele bloemen die een diameter van tot wel 8 cm kunnen krijgen. Dat geeft ze een pioenachtig uiterlijk. Ze bloeien lang, omdat ze minder of geen zaad ontwikkelen. Ze ontstaan meestal uit spontane mutaties, de eerste werden vroeg in de 17e eeuw gevonden. Enkele oude nog verkrijgbare soorten zijn Purperkroon (1785), Rex Rubrorum (na 1830) en Murillo (1860). Enkele cultivars: Tulipa ‘Rex Rubrorum’: rood, Tulipa ‘Murillo’: wit, Tulipa ‘Vincent’: roze.

Tulipa 'Flaming Flag'

 Triumph tulp

 Bloeiperiode: april
 Bloemkleur: verschillende kleuren
 Hoogte: 25-40 cm
 Plantafstand: 5-10 cm

Deze tulpen hebben de klassieke tulpvorm die kegelvorming begint en na opening verandert in een ovaal. Ze bloeien op sterke stelen in een veelheid aan kleuren en ook tweekleurig. Ze zijn ontwikkeld uit kruisingen tussen enkelvoudige vroege en late tulpen. Enkele cultivars: ‘Antartica’: wit, ‘Barcelona’: roze, ‘Jimmy’: oranje.

Tulipa 'Big Love'

 Darwin Hybride tulp

 Bloeiperiode: april-mei
 Bloemkleur: verschillende kleuren
 Hoogte: 30-50 cm
 Plantafstand: 7,5 cm

De eerste Darwin tulpen werden in Nederland ontwikkeld. Ze hebben bekervormige bloemen die wel 7 cm groot kunnen worden. Ze zijn enkelbloemig en hebben sterke stelen. Enkele cultivars: ‘Apeldoorn’: rood, ‘Daydream’: geel, ‘Hakuun’: wit.

Tulipa 'Dreamland'

 Enkel late tulp

 Bloeiperiode: mei
 Bloemkleur: verschillende kleuren
 Hoogte: 75 cm
 Plantafstand: 7,5 cm

Deze tulpen zijn groot en hebben stevige stengels met grote bloemen. Vroeger was deze groep ook bekend als Cottage tulpen, een verzamelnaam voor alle waardevolle oudere cultivars. Het eerste resultaat van pogingen om een zwarte tulp te kweken, ‘La Tulipe Noire’ (1891), behoort ertoe, evenals de nog altijd populaire ‘Queen of Night’ (1944). Enkele cultivars: ‘Queen of Night’: bijna zwart, ‘Menton’: zalm roze, ‘Kingsblood”: rood.

Tulipa 'Trés Chic' mix

 Leliebloemige tulp

 Bloeiperiode: mei
 Bloemkleur: verschillende kleuren
 Hoogte: 35-75 cm 
 Plantafstand: 5 cm

Deze tulpen hebben sterke stelen en puntige bloemblaadjes die aan de bovenkant licht gebogen zijn en lijken op lelieblaadjes. Ze bloeien in veel verschillende kleuren, ook tweekleurig. Ze lijken sterk op de tulpen die zijn afgebeeld op Osmaanse keramiek. Ze worden al geteeld sinds 1948. Enkele cultivars: ‘Ballerina’: oranje, ‘Mariette’: roze, ‘Tres Chic’: wit.

Tulipa 'Huis ten Bosch' Gefranjerde tulp 

 Bloeiperiode: april- mei
 Bloemkleur: verschillende kleuren
 Hoogte: tot 50 cm
 Plantafstand: 7,5 – 10 cm

Deze tulpen hebben prachtige bloemen met gefranjerde randjes. De meeste zijn mutaties van enkelvoudige late tulpen of van Darwin-tulpen. Ze hebben grote bloemen, stevige stengels en bloeien in een veelheid aan kleuren. Enkele cultivars: ‘Daytona’: wit, “Burgundy Lace”: roze, ‘Crystal Star’: geel.

Viridiflora tulp/bizarre tulpTulipa 'Spring Green'

 Bloeiperiode: mei
 Bloemkleur: verschillende kleuren
 Hoogte: 40-60 cm
 Plantafstand: 5 cm

Deze tulpen hebben mooie bloemen en sterke stengels. Het zijn enkelvoudige, laatbloeiende tulpen. Ze zijn herkenbaar aan de groene strepen of groen gevlamde tekeningen op de buitenste bloemblaadjes. Enkele cultivars: ‘China Town’: roze, ‘Spring Green’: wit, ‘Purple Doll’: paars. 

Tulipa 'Fire Wings'

 Rembrandt tulp

 Bloeiperiode: mei
 Bloemkleur: verschillende kleuren gevlamd
 Hoogte: 40-50 cm
 Plantafstand: 5 cm

Tijdens de Tulpomanie in de 17e eeuw waren tulpen met een gevlamde of ‘gebroken’ tekening het meest gewild. Ze zijn vernoemd naar de beroemde schilder. De rood-wit gestreepte ‘Semper Augustus’ kostte 25 zilveren guldens per aas (0,05 gram), ofwel 2500 gulden per bol van 5 gram. Deze ‘Rosen’ (rood of roze gestreept op een witte ondergrond), ‘Violetten’ of ‘Bijbloemen’ (violet of lila op wit) en ‘Bizarden’ (alle voorkomende kleuren op een gele ondergrond) werden veelvuldig afgebeeld in kostbare bloemengidsen en bollencatalogi. In 1928 werd ontdekt dat ze niet gezond waren. Het mozaïekvirus was de veroorzaker van de gevlamde tekening. Nu worden Rembrandt Tulpen zorgvuldig op gebroken kleuren, niet-zieke kweekproducten geselecteerd op basis van Darwin Tulpen. Enkele van de oorspronkelijke, geïnfecteerde soorten als ‘Columbine’, ‘Mabel’, ‘Silver Standaard’ en ‘Zomerschoon’ worden nog wel gekweekt in de Hortus. Enkele cultivars: ‘Mabel’: rozerood met wit gevlamd, ‘Saskia’: roodgeel gevlamd, ‘Tantalus’: Zachtgeel, donkerrood gevlamd. 

Tulipa 'New Design'

 Parkiet tulp

 Bloeiperiode: mei
 Bloemkleur: verschillende kleuren
 Hoogte: 35-50 cm
 Plantafstand: 7,5 cm

Deze tulpen, ook wel Papegaai-tulpen genoemd, hebben een aparte bloem met gedraaide en gefranjerde bloemblaadjes. Ze bloeien in een veelheid aan kleuren en vaak ook tweekleurig. Door de grote bloemen kan het zijn dat de stengels krom gaan staan. Enkele cultivars: ‘Blue Parrot’: lila, ‘Victoria’s Secret’: paars, ‘White Parrot’: wit.

Tulipa 'Queensland'

 Dubbele late tulp/Pioenbloemige tulp

 Bloeiperiode: mei
 Bloemkleur: verschillende kleuren
 Hoogte: 30-40 cm
 Plantafstand: 7,5 cm

De Dubbele Late Tulpen, worden ook wel pioentulpen genoemd, omdat de bloembladeren grillig gevormd zijn en ver open gaan. In 1613 werd ze al genoemd in de Hortus Eystettensis en was zeer populair in het laatste kwart van dezelfde eeuw. Enkele cultivars: ‘Mount tacoma’: wit, ‘Yellow Rose’: geel, ‘Carnaval de Nice’: wit met rood.

Kaufmanniana tulpen Kaufmanniana tulp/waterlelie tulp

 Bloeiperiode: maart – april
 Bloemkleur: wit, geel, roze en rood
 Hoogte: 10-25 cm
 Plantafstand: 7,5 cm

De licht geurende bloem van deze tulp gaat net zo wijd open als de bloem van de waterlelie. Ze stammen af van de botanische Kaufmanniana tulp en bloeien in wit, geel, roze en rood met aan de buitenkant een andere kleur dan de binnenkant. Plant op een zonnige plek. Ze bloeien kort. Enkele cultivars: ‘Shakespeare’: rood, ‘Heart’s Delight’: roze, ‘Primrose’: geel.

Tulipa 'Albert Heijn'

 Fosteriana tulp

 Bloeiperiode: april
 Bloemkleur: wit, geel, oranje, roze, rood
 Hoogte: 25-30 cm
 Plantafstand: 10 cm

Deze tulpen waren ooit bekend als keizer tulpen en zijn ontstaan uit kruisingen. Ze stammen af van de botanische of wilde soort Tulipa fosteriana. Ze hebben grote bloemen tot wel 10 cm en bloeien in witte, gele, oranje, roze en rode tinten, waarbij krachtige tinten de overhand hebben. De bladeren zijn groot met af en toe paars/bruine markeringen. Ze bloeien vele jaren lang en zijn winterhard. Enkele cultivars: ‘Candela’: geel, ‘Orange Emperor’: oranje, ‘Albert Heijn’: roze.

Tulipa 'Pinnochio'

 Greigii tulp

 Bloeiperiode: maart – april
 Bloemkleur: vooral rood en geel
 Hoogte: 20-30 cm
 Plantafstand: 10 cm

Deze tulp stamt af van de botanische soort Tulipa greigii. Ze heeft geurende bloemen vooral in rood en geel op korte stelen. Het blad is mooi gevlekt/gestreept met een paars bruine kleur. Op een zonnige plaats kunnen deze tulpen jarenlang bloeien, maar te vochtige grond heeft, vooral in de zomer, een negatieve invloed op de levensduur van de bollen. Enkele cultivars: ‘Red Riding Hood’: rood, ‘Corsage’: oranjeroze, ‘Pinocchio’: donkerroze met witte rand.

Tulipa 'White Liberstar'

 Coronet tulp

 Bloeiperiode: maart – mei
 Bloemkleur: diverse kleuren
 Hoogte: 30 – 40 cm
 Plantafstand: 10 cm

De bloembladen van deze tulp zijn zijdelings samengeperst, waardoor een tuitje bij de punt van het bloemblad ontstaat. De bloem lijkt op een kroontje. De eerste Coronet tulp, ‘Picture’, werd in 1949 voor G. Baltus geregistreerd bij de KAVB en ingedeeld bij de Enkele late groep. Inmiddels zijn er meer cultivars geregistreerd en is besloten deze tulp een eigen cultivargroep te geven: de Coronet groep. Enkele cultivars: ‘Red Dress’: rood, ‘Yellow Crown’: geel, ‘White Liberstar’: wit.

Meer informatie over Botanische tulpen: klik HIER.